Gọi vốn chỉ xảy ra khi doanh nghiệp đã chứng minh được năng lực
Back To BlogsMột hiểu nhầm rất phổ biến: “Có ý tưởng hay là gọi được vốn”
Khi nhắc đến gọi vốn, rất nhiều người nghĩ tới:
- Một ý tưởng lớn
- Một deck đẹp
- Một câu chuyện truyền cảm hứng
- Một buổi pitching thuyết phục
Nhưng thực tế thị trường – đặc biệt ở Việt Nam – lại cho thấy điều ngược lại:
👉 Nhà đầu tư không rót vốn vì ý tưởng. Họ rót vốn vì xác suất thu hồi vốn và tạo ra lợi nhuận. Và xác suất đó không nằm trên slide, mà nằm trong thực trạng vận hành của doanh nghiệp.
Điều nhà đầu tư thực sự quan tâm: Bao giờ hoàn vốn? Bao giờ có lợi nhuận?
Trước mọi câu chuyện về tầm nhìn hay sứ mệnh, nhà đầu tư luôn đặt hai câu hỏi gốc rễ:
- Bao giờ hoàn được vốn?
- Lợi nhuận đến từ đâu, bằng cách nào?
Mọi thứ còn lại – chiến lược, công nghệ, tăng trưởng – đều xoay quanh hai câu hỏi này.
Vì vậy, khi gọi vốn, doanh nghiệp không bán sản phẩm. Doanh nghiệp đang bán:
- Khả năng tạo dòng tiền trong tương lai
- Khả năng mở rộng quy mô để tăng lợi nhuận
- Khả năng kiểm soát rủi ro khi thị trường thay đổi
- Và quan trọng nhất: độ tin cậy của đội ngũ triển khai
Nói cách khác, nhà đầu tư không hỏi: “Sản phẩm này hay không?”
Họ hỏi: “Doanh nghiệp này có đủ năng lực để sống, lớn, và trả lại tiền cho tôi hay không?”
Muốn nhà đầu tư tin, doanh nghiệp phải đưa ra được gì?
Để trả lời câu hỏi hoàn vốn & lợi nhuận, người đi gọi vốn bắt buộc phải cung cấp:
- Đội ngũ phát triển ban đầu
- Ai là người làm thật?
- Có kinh nghiệm triển khai hay chỉ là ý tưởng?
- Có khả năng đi đường dài hay không?
- Sản phẩm & năng lực triển khai
- Đã chạy trong thị trường thật chưa?
- Có người dùng lặp lại không?
- Có khả năng mở rộng hay không phụ thuộc cá nhân?
- Mô hình kinh doanh trong tương lai
- Tiền đến từ đâu?
- Biên lợi nhuận nằm ở đâu?
- Khi bỏ thêm vốn, điều gì sẽ tăng lên: doanh thu, quy mô, hay chỉ là chi phí?
👉 Nhà đầu tư không cần doanh nghiệp hoàn hảo, nhưng không chấp nhận doanh nghiệp mơ hồ.
Doanh nghiệp phải tồn tại được trước khi nghĩ đến gọi vốn
Một sự thật rất thẳng thắn: 👉 90% doanh nghiệp chưa nên gọi vốn – vì họ chưa đủ điều kiện để nhận vốn.
Trong thực tế, phần lớn nhà đầu tư sẽ không quan tâm nếu doanh nghiệp:
- Chưa có sản phẩm chạy thực tế
- Chưa có khách hàng trả tiền
- Chưa có mô hình vận hành ổn định
- Chưa chứng minh được dòng tiền tối thiểu
Gọi vốn quá sớm thường dẫn đến:
- Định giá thấp
- Mất quyền kiểm soát
- Áp lực tăng trưởng vượt năng lực
- Và… chết nhanh hơn
👉 Vốn không cứu được doanh nghiệp yếu – vốn chỉ làm doanh nghiệp yếu chết nhanh hơn.
Thứ tự đúng để chuẩn bị cho gọi vốn
Trong thực tế, doanh nghiệp gọi vốn thành công thường đi theo trình tự sau:
(1) Có năng lực cốt lõi thật
- Kỹ thuật / vận hành / chuỗi cung ứng / delivery
- Không phụ thuộc vào 1 cá nhân duy nhất
- Có khả năng tái sử dụng năng lực cho sản phẩm tiếp theo
(2) Có sản phẩm chạy được trong thị trường thật
- Không phải demo
- Không phải ý tưởng
- Là thứ có người dùng và dùng lặp lại
(3) Có tín hiệu thị trường
- Doanh thu (chưa cần lớn, nhưng phải thật)
- Tỷ lệ giữ chân (retention)
- Phản hồi lặp lại từ khách hàng
👉 Nhà đầu tư có thể chấp nhận doanh thu nhỏ, nhưng không chấp nhận dữ liệu giả hoặc mơ hồ.
Các loại gọi vốn – và thời điểm phù hợp
Trong bối cảnh Việt Nam, có thể nhìn đơn giản như sau:
Vốn tự thân / người quen
- Giai đoạn rất sớm
- Dựa nhiều vào niềm tin cá nhân
- Rủi ro cao, ít áp lực tăng trưởng
Angel investor
- Có sản phẩm + tín hiệu thị trường ban đầu
- Quan tâm nhiều đến con người và khả năng học hỏi
Quỹ đầu tư (VC)
- Có mô hình rõ
- Có dữ liệu
- Có chiến lược tăng trưởng
- Có khả năng nhân bản
👉 Không phải cứ “đi gặp quỹ” là gọi là gọi vốn. Sai giai đoạn → tốn thời gian → mất cơ hội sau này.
Hai tầng lớp nhà đầu tư – và sự khác biệt rất lớn
1. Nhà đầu tư chuyên nghiệp
Đây là nhóm:
- Quỹ đầu tư
- Angel có kinh nghiệm
- Nhà đầu tư từng qua nhiều chu kỳ thị trường
Họ quan tâm:
- Khả năng hoàn vốn
- Mô hình kinh doanh
- Đội ngũ thực thi
- Rủi ro dài hạn
👉 Nhóm này khó bị thuyết phục, nhưng nếu đã đầu tư thì thường đồng hành dài hạn.
2. Nhóm nhà đầu tư FOMO (tâm lý đám đông)
Đây là nhóm:
- Bị cuốn theo xu hướng
- Bị thuyết phục bởi câu chuyện “đổi đời”
- Quyết định dựa nhiều vào cảm xúc hơn dữ liệu
Họ thường:
- Vào nhanh
- Kỳ vọng cao
- Nhưng rút lui sớm khi thị trường xấu
👉 Gọi được vốn từ nhóm này không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp đã sẵn sàng.
👉 Ngược lại, nó còn có thể tạo áp lực tâm lý và vận hành rất lớn.
Một thực tế cần nói thẳng
Ở Việt Nam:
- Số doanh nghiệp gọi vốn thành công rất nhỏ so với tổng số doanh nghiệp
- Phần lớn doanh nghiệp sống được là:
- Tự tạo dòng tiền
- Tăng trưởng chậm nhưng bền
- Không phụ thuộc vốn bên ngoài
👉 Không gọi vốn không có nghĩa là thất bại. Nhiều doanh nghiệp chết vì gọi vốn sai, chứ không phải vì thiếu vốn.
Kết luận
Gọi vốn không phải là đích đến, mà là hệ quả của một doanh nghiệp đã đủ nền tảng.
Một doanh nghiệp có khả năng gọi vốn thường đã:
- Có năng lực cốt lõi rõ ràng
- Có sản phẩm chạy được
- Có khách hàng thật
- Có mô hình vận hành ổn định
- Và có kế hoạch dùng vốn hợp lý
👉 Nếu doanh nghiệp chưa đạt những điều này, việc tốt nhất không phải là đi pitch, mà là quay lại xây cho chắc phần gốc.
Vốn chỉ khuếch đại những gì đã có. Nếu nền yếu, vốn sẽ khuếch đại… sự sụp đổ.