Ở bài trước, Nội dung cho khách đã mua: để chị Lan dùng tốt và quay lại, chuyên mục "Dùng và bảo quản" đã giúp chị Lan đi từ những tấm ảnh nét vào tai bé đến tấm ảnh bên cửa sổ. Nhưng chuyên mục ấy cũng để lại cho đội Hương Camera một bài toán. Mỗi tuần, danh sách câu hỏi khách gửi qua EzyChat lại dài thêm: lấy nét khi bé chạy nhảy, chụp đám cưới ngoài trời nắng gắt, vệ sinh cảm biến sau chuyến đi biển. Câu nào cũng đáng thành một bài, trong khi đội nội dung chỉ có ba người và mỗi tuần viết được một hai bài.
Một chiều thứ Bảy, Mai để ý anh Minh, một thợ ảnh cưới đã mua đồ ở Hương Camera năm năm nay, đang đứng ở quầy chỉ cho một khách cách giữ nét khi chụp trẻ con chạy quanh. Anh giải thích trong năm phút điều mà đội nội dung còn đang loay hoay chưa biết viết thế nào. Mai nhận ra những người hiểu máy ảnh sâu nhất không phải lúc nào cũng nằm trong đội. Có những người ở ngay bên ngoài, sẵn lòng chia sẻ, chỉ là chưa ai mời.
Bài này nói về việc mời những người như anh Minh cùng viết cho Camera Blog. Mình sẽ cùng bạn đi qua năm việc: chọn ai để mời, mời và giao đề bài, đưa bài từ bản nháp đến lúc đăng, giữ giọng Camera Blog mà vẫn giữ được giọng của tác giả, và cuối cùng là ghi công cho người viết và đo xem bài của họ có giúp người đọc hay không.

1. Ai nên mời viết cho Camera Blog

Không phải ai hiểu máy ảnh cũng nên được mời viết, và mỗi kiểu người viết mang lại một loại nội dung khác nhau. Với Hương Camera, có ba kiểu người viết đáng mời nhất:
Người viếtHọ mang lại gìHợp với loại bài
Nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp, như anh Minh chụp ảnh cướiKinh nghiệm sâu trong một thể loại, ảnh đẹp để minh họaMẹo theo tình huống: chụp trẻ em, chụp tiệc, chụp ngoài trời
Khách quen chụp lâu năm, như chị Thu chụp du lịchGóc nhìn của người dùng thật, dùng máy qua nhiều nămKinh nghiệm thực tế: mang gì đi du lịch, dùng lâu thấy gì
Kỹ thuật viên của cửa hàng, như anh KhoaHiểu máy từ bên trong, biết khách hay làm hỏng gìBảo quản, vệ sinh, xử lý lỗi thường gặp
Ba kiểu người viết này lấp đúng những chỗ đội nội dung khó tự viết. Đội có thể viết tốt về kiến thức cơ bản, nhưng khó viết một bài chụp đám cưới thuyết phục khi chưa từng chụp đám cưới nào.

Tìm người viết ở đâu

Người viết tốt thường đã để lại dấu vết trước khi được mời. Ở bài 13, Biến ảnh và đánh giá của khách thành nội dung cho Camera Blog, mỗi đánh giá được lưu trong danh sách rating chi tiết của EzyRating. Khi đọc danh sách ấy, Mai để ý những khách viết nhận xét dài, cụ thể và có ảnh đẹp. Một khách viết được năm câu nhận xét rõ ràng về ống kính thường cũng viết được một bài kinh nghiệm. Chị Thu được mời từ chính một đánh giá như vậy. Những nơi khác là các cuộc trò chuyện trên EzyChat, nơi có khách hỏi rất sâu hoặc tự chia sẻ mẹo của mình, và ở ngay quầy cửa hàng, như cách Mai gặp anh Minh.
Màn Tất cả đánh giá của EzyRating với một nhận xét dài, cụ thể về ống kính, kiểu nhận xét cho thấy khách có thể viết được bài kinh nghiệm
Chỉ có một điều mình tránh: mời người chỉ muốn viết để quảng cáo cho dịch vụ của mình. Người viết được ghi công rõ ràng, như mình sẽ nói ở phần 5. Nhưng bài viết phải giúp người đọc trước, rồi mới giới thiệu người viết.
Biết mời ai rồi, việc tiếp theo là mời thế nào để người được mời muốn nhận lời.

2. Mời viết và giao đề bài

Một lời mời cụ thể

Lời mời chung chung như "anh có muốn viết bài cho blog bên em không?" thường nhận được câu trả lời "để anh xem". Người được mời không biết viết gì, viết bao nhiêu, và viết để làm gì. Một lời mời tốt trả lời trước những câu hỏi đó. Đây là email Mai gửi anh Minh:
Tiêu đề: Mời anh viết một bài về chụp trẻ em cho Camera Blog
Chào anh Minh,
Hôm thứ Bảy, em đứng gần quầy và nghe anh chỉ cho một khách cách giữ nét khi bé chạy quanh. Năm phút đó còn rõ hơn mọi bài hướng dẫn em từng đọc.
Tuần nào Hương Camera cũng nhận được câu hỏi này từ các bố mẹ mới mua máy, nên em muốn mời anh viết một bài về đúng chủ đề đó cho Camera Blog. Bài khoảng 1.000 đến 1.500 chữ, kèm vài tấm ảnh anh đã chụp. Em sẽ gửi anh một đề bài ngắn, lo phần biên tập và gửi lại anh xem trước khi đăng.
Bài sẽ ghi tên anh, có đoạn giới thiệu về anh và liên kết đến trang của anh ở cuối bài.
Nếu anh bận thì cũng không sao ạ, em vẫn rất cảm ơn anh vì buổi chiều hôm đó.
Mai, Hương Camera
Email mời anh Minh viết bài cho Camera Blog hiển thị trên điện thoại
Lời mời này có đủ bốn điều người được mời cần biết: vì sao là họ, viết về chủ đề gì, cần bỏ ra bao nhiêu công sức, và họ nhận được gì. Câu cuối cho anh Minh quyền từ chối mà không thấy ngại, điều mà mình đã giữ ở mọi email từ chuỗi bài học ở bài 11 đến email xin đánh giá ở bài 13.

Một đề bài rõ ràng

Khi anh Minh nhận lời, Mai gửi anh một đề bài. Đề bài không phải để bó buộc người viết, mà để người viết không phải đoán Camera Blog cần gì.
MụcĐề bài cho anh Minh
Tiêu đề tạmGiữ nét khi chụp trẻ nhỏ chạy nhảy: kinh nghiệm của một thợ ảnh cưới
Người đọcBố mẹ mới mua máy, đã biết tam giác phơi sáng, chụp con trong nhà và ngoài sân
Câu hỏi bài cần trả lờiVì sao ảnh trẻ chạy nhảy hay bị nhòe, và chỉnh máy thế nào để giữ nét
Độ dài1.000 đến 1.500 chữ
Ảnh4 đến 6 ảnh anh tự chụp, ghi thông số mỗi ảnh
Không cần làmGắn liên kết, viết đoạn mô tả, tối ưu từ khóa: đội nội dung lo
Hạn nộp bản nhápHai tuần sau khi nhận lời
Dòng "Không cần làm" quan trọng hơn bạn nghĩ. Người viết khách mời giỏi chuyên môn, nhưng không cần biết về SEO hay cách gắn liên kết. Gánh hộ họ những việc đó giúp họ chỉ tập trung vào điều họ làm tốt nhất: chia sẻ kinh nghiệm.
Có đề bài rồi, anh Minh bắt tay vào viết. Lúc này, cửa hàng cần một quy trình để bài đi từ bản nháp của anh đến lúc đăng mà không bị lạc giữa chừng.

3. Từ bản nháp đến lúc đăng

Ở bài 10, Xây hệ thống nội dung bền vững cho Hương Camera, đội đã có ba vai trò là người viết, người biên tập và người duyệt, cùng một quy trình sáu bước. Người viết khách mời đi vào đúng quy trình ấy, chỉ thêm một bước: tác giả xem lại bản đã biên tập trước khi duyệt.

Một tài khoản riêng với quyền người viết

Thay vì để anh Minh gửi bài qua email rồi đội dán lại vào hệ thống, Mai tạo cho anh một tài khoản riêng trên EzyPlatform, với quyền của người viết. Với quyền này, anh tạo và sửa được bài nháp trong EzyArticle, tải ảnh lên thư viện media, nhưng không tự chuyển bài sang trạng thái đăng được. Bài của anh đi qua đúng những trạng thái như bài của đội, nên ai trong đội cũng nhìn thấy bài đang ở bước nào.
Viết thẳng trong EzyArticle còn giúp anh Minh thấy bài sẽ hiện ra thế nào trên Camera Blog ngay khi viết, và giúp Mai không phải chép lại từng đoạn, từng tấm ảnh từ email.
Bài nháp của tác giả khách mời đang ở trạng thái Nháp trong trình soạn bài của EzyArticle, cạnh màn Các quyền của quản trị viên nơi tạo quyền người viết

Các bước của một bài khách mời

BướcAi làmViệc chính
1. Viết nhápTác giả khách mờiViết theo đề bài, tải ảnh lên, ghi thông số ảnh
2. Biên tậpMaiSửa chữ, chia đoạn, thêm tiêu đề phụ, gắn liên kết, viết đoạn mô tả
3. Tác giả xem lạiTác giả khách mờiĐọc bản đã biên tập, xác nhận không có ý nào bị hiểu sai
4. DuyệtChị HươngKiểm tra thông tin sản phẩm, giá, quyết định đăng
5. Lên lịch và đăngMaiHẹn giờ đăng, báo cho tác giả ngày đăng
Năm bước của một bài khách mời: viết nháp, biên tập, tác giả xem lại, duyệt, lên lịch và đăng
Bước 3 là bước dễ bị bỏ qua nhất, nhưng lại giữ được quan hệ với người viết. Khi biên tập, người biên tập có thể vô tình đổi nghĩa một câu chuyên môn. Một thợ ảnh thấy bài mang tên mình có một lời khuyên sai sẽ không viết bài thứ hai. Vì vậy, Mai gửi lại bản biên tập cho anh Minh và chỉ chuyển sang bước duyệt khi anh đã đồng ý.
Quy trình giúp bài không bị lạc. Nhưng để bài của anh Minh đọc lên vẫn giống một bài của Camera Blog, cần thêm một thứ nữa.

4. Giữ giọng Camera Blog mà vẫn giữ giọng tác giả

Người đọc Camera Blog đã quen với một cách nói chuyện: xưng "mình" và "bạn", giải thích mọi thuật ngữ, mỗi bài giải quyết một vấn đề. Nếu bài khách mời viết theo một giọng hoàn toàn khác, người đọc sẽ thấy lạc lõng. Nhưng nếu biên tập cho đến khi bài giống hệt mọi bài khác, cái hay nhất của tác giả là kinh nghiệm riêng của họ sẽ mất đi.
Cách mình giữ cân bằng là phân rõ đâu là phần chung của Camera Blog và đâu là phần riêng của tác giả:
Giữ theo Camera BlogGiữ theo tác giả
Xưng "mình" và "bạn" với người đọcNhững câu chuyện từ buổi chụp thật của tác giả
Giải thích thuật ngữ bằng lời thườngCách tác giả tự đặt tên cho mẹo của mình
Mỗi bài giải quyết một vấn đềThứ tự các bước theo cách tác giả thật sự làm
Tiêu đề phụ, đoạn ngắn, dễ đọc trên điện thoạiÝ kiến riêng, kể cả khi khác với bài cũ trên blog
Liên kết và đoạn mô tả do đội gắnẢnh và thông số chụp của tác giả
Để tác giả không phải đoán phần chung là gì, Mai gửi kèm đề bài hai thứ đội đã có từ bài 10. Thứ nhất là bản rút gọn một trang của sổ tay giọng văn, chỉ gồm những điều tác giả cần biết khi viết. Thứ hai là một bài nháp mẫu trong EzyArticle theo khung bài hướng dẫn, để tác giả sao chép rồi điền vào.
Trong bài của anh Minh có một đoạn anh viết: "Tôi luôn để máy ở chế độ lấy nét liên tục khi chụp trẻ con, kể cả khi bé đang ngồi yên, vì bé sẽ không ngồi yên lâu đâu." Câu này đổi xưng hô sang "mình" cho hợp với Camera Blog, nhưng giữ nguyên ý và giữ nguyên câu đùa cuối. Đó chính là giọng của một người đã chụp hàng trăm buổi tiệc có trẻ con, và người đọc nhận ra điều đó.
Câu của anh Minh trước và sau biên tập: đổi xưng hô từ tôi sang mình, giữ nguyên ý và câu đùa cuối
Khi bài đã đăng, có hai việc còn lại: cho anh Minh thấy bài của anh được trân trọng, và cho đội biết bài khách mời có thật sự giúp người đọc hay không.

5. Ghi công và đo kết quả

Ghi công cho người viết

Người viết khách mời không nhận lương từ Hương Camera, nên điều họ nhận được là sự ghi nhận. Mỗi bài khách mời có tên tác giả ở đầu bài, một đoạn giới thiệu ngắn ở cuối bài kèm liên kết đến trang của tác giả, và chú thích tên người chụp dưới mỗi tấm ảnh.
Ghi công cho tác giả khách mời trên bài viết: tên tác giả ở đầu bài, chú thích người chụp dưới ảnh và đoạn giới thiệu tác giả ở cuối bài
Khi chia sẻ bài lên mạng xã hội, theo cách ở bài 7, đội tạo cho mỗi tác giả một liên kết rút gọn riêng trong Các url được làm ngắn của EzyMarketing. Anh Minh chia sẻ bài trên trang của anh bằng liên kết đó, còn Hương Camera chia sẻ trên trang của cửa hàng bằng một liên kết khác. Nhờ vậy, đội biết bao nhiêu người đến từ phía anh Minh, và anh Minh cũng biết bài của mình đã đưa bao nhiêu người đến đọc.

Bài khách mời có giúp người đọc không

Một bài khách mời được đo đúng như mọi bài khác trên Camera Blog. Trong EzyRating, bạn so sánh bài của anh Minh với những bài cùng chuyên mục do đội viết:
Câu hỏiXem ở đâuBài của anh Minh nói lên điều gì
Người đọc có đọc hết khôngThời gian xem trung bình và độ cuộn trang của bàiBài có giữ được người đọc như bài của đội không
Người đọc có đi tiếp khôngBản đồ hành trình tổng thể, điểm bắt đầu là bài của anh MinhNgười đọc đi sang trang sản phẩm, sang bài khác hay rời đi
Bài có góp vào doanh thu khôngĐiểm chạmBài nằm ở ô nào: nhiều xem nhiều mua, hay nhiều xem ít mua
Tác giả mang thêm người đọc mới khôngLượt bấm liên kết rút gọn của tác giả trong Các url được làm ngắnKênh của tác giả có đáng để tiếp tục hợp tác không
Thời gian xem và độ cuộn trung bình của các bài Camera Blog trong EzyRating, kèm bảng so sánh minh hoạ bài khách mời với bài của đội
Mỗi cuối tháng, Mai gửi anh Minh một email ngắn với vài con số về bài của anh: bao nhiêu người đã đọc, đọc trung bình bao lâu, bao nhiêu người đến từ trang của anh. Một người viết thấy bài mình được đọc thật sẽ muốn viết bài tiếp theo. Với anh Minh, email ấy kết thúc bằng một câu hỏi: "Tháng sau anh có muốn viết tiếp về chụp tiệc cưới ngoài trời không?"

Kết luận

Mời người ngoài cùng viết là cách để một đội nội dung nhỏ viết được những bài mà tự mình không viết nổi. Việc này bắt đầu từ việc chọn đúng người: nhiếp ảnh gia, khách quen chụp lâu năm, kỹ thuật viên của cửa hàng, nhiều người trong số họ đã để lại dấu vết trong những đánh giá và những cuộc trò chuyện. Một lời mời cụ thể và một đề bài rõ ràng giúp họ nhận lời mà không phải đoán. Một tài khoản với quyền người viết trên EzyPlatform đưa bài của họ đi qua đúng quy trình của đội, thêm một bước để tác giả xem lại. Sổ tay giọng văn giữ cho bài đọc lên vẫn là Camera Blog, còn kinh nghiệm riêng của tác giả được giữ nguyên. Cuối cùng, ghi công rõ ràng và những con số từ EzyRating cho tác giả lý do để viết tiếp. Với anh Minh, năm phút chỉ cho một khách ở quầy đã thành một bài mà hàng trăm bố mẹ khác đọc được.
Đến đây, Camera Blog đã có đủ những gì một hệ thống nội dung cần: bài viết, chuỗi email, trang sản phẩm, đánh giá của khách, nội dung sau mua và một đội viết mở rộng. Câu hỏi còn lại là tất cả những điều đó, sau một năm, đã mang lại gì cho Hương Camera, và năm sau nên làm gì khác. Ở bài 17, Nhìn lại một năm Camera Blog và lên kế hoạch cho năm sau, bài khép lại chuỗi, mình sẽ cùng bạn trả lời câu hỏi đó bằng chính số liệu của một năm.